Strona główna
Oferta edukacyjna
Informacje dla uczniów
Wydarzenia szkolne
Historia szkoły
Historia Przygodzic
Grono pedagogiczne
Projekty europejskie
Absolwenci
Sukcesy uczniów
Kierunki rozwoju szkoły
Gazetka szkolna
Szkolenie praktyczne
SzOK
Foto
Kontakt
UE Wrocław
BIP

Historia Przygodzic

Wieś gminna Przygodzice, w której mieści się Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych, położona jest nad Baryczą, na skraju lasów i stawów rybnych.

Jak każda szanująca się stara miejscowość tak i Przygodzice mają swoją legendę.

Wieść niesie, że nazwa wsi związana jest z przygodą Księcia Wielkopolski Przemysława II, dawno, dawno temu, bo w 1293 roku.

W czasie łowów ukryty w zagajniku książę oczekiwał zwierzyny. Kiedy poruszył się, w jego kierunku pomknęła strzała wypuszczona z łuku rycerza Tarscina (lub Tarcina) przypuszczającego, że tam właśnie ukryty jest zwierz. Szczęście sprzyjało obydwu.

Niecelny strzał nie spowodował śmierci księcia, który okazał łaskawość rycerzowi, a nawet obdarował ogromnym majątkiem, na który składały się pola, łąki, jeziora i lasy oraz folwark Ostrów.

Szczęśliwy Tarscin - aby upamiętnić wydarzenie - kazał pobudować na prawym brzegu rzeki Barycz zamek obronny i gród, któremu dał nazwę Przygodzice.

Tyle legenda, a oto historia, którą można było opracować w oparciu o najstarsze dokumenty, sięgające XII wieku.

 

Ślady osadnictwa w Przygodzicach i patronimiczny charakter nazwy wsi od “Przygód" ewentualnie “Przegod" (od imienia właściciela) wskazują na to, że miejscowość mogła istnieć już w XII wieku. W zachowanych źródłach pisanych nazwa (Przigodzice, Przigodzicze) pojawia się dopiero na początku XV wieku. Z zachowanych źródeł wynika, że w latach 1400-1409 Przygodzice były rozdrobnione, tak jak inne okoliczne wsie, a jako ich właściciele występują: Jan Szpot z matką Niedochną, Mikołaj Stępor i pani Hanka.

Kolejnym znanym właścicielem już całej wsi był Rafał z Gołuchowa. Czy on wszedł w ich posiadanie, czy jego ojciec Iwan, nie wiadomo. Nie wiadomo również, czy wieś wykupiona została od kolejnych właścicieli, czy nadana przez króla Władysława Jagiełłę. Iwan z Karmina (koło Śmigła) pochodził z rodu Wieniawitów, który osiadł w Wielkopolsce przynajmniej w XIV wieku, a wywodził się przypuszczalnie ze Śląska. Po raz pierwszy występuje w 1388 roku, wraz z bratem Stefanem, od którego wywodzili się Leszczyńscy. Piastował różne urzędy: był wielkorządcą krakowskim, starostą kujawskim, starostą odolanowskim, starostą generalnym ruskim (lwowskim), kasztelanem śremskim.

W 1408 roku zakupił Gołuchów, w województwie kaliskim, zaczął pisać się “z Gołuchowa" i w ten sposób zapoczątkował ród Gołuchowskich herbu Wieniawa. Zmarł w 1421 lub 1422 roku, pozostawił synów: Rafała, Jana Gołego i Iwana. Rafał z Gołuchowa był starostą odolanowskim, otrzymał intratne podkomorstwo kaliskie i urząd starosty generalnego Wielkopolski. Należał w tym okresie do czołowych osobistości Wielkopolski a dochody z pełnionych urzędów i powiększanych dóbr stanowiły o Jego zamożności. Poza Gołuchowem, który odziedziczył po ojcu, wszedł w posiadanie pojedynczych wsi nie tylko w Kaliskiem, ale i w Konińskiem, Ostrzeszowskiem i Łęczyckiem. W 1438 roku otrzymał od króla Władysława III przywilej na założenie na prawie magdeburskim w Przygodzicach miasta Śmatłowa. Z lokacji miasta nic nie wyszło, gdyż wkrótce Rafał zmarł (1442 lub 1443). Pozostawił synów Iwana, Jana, Andrzeja, Cherubina. W wyniku podziałów rodzinnych Przygodzice przypadły ostatecznie Andrzejowi - kanonikowi poznańskiemu i Cherubinowi, który nie doczekał się potomków. Po ich śmierci, w 1508 roku, wieś przejął ich krewny Rafał Leszczyński - biskup płocki, który z kolei przekazał ją swojemu bratu Janowi.

W rękach Leszczyńskich Przygodzice znajdowały się, z krótkimi przerwami, do 1699 roku. W tym okresie stały się głównym ośrodkiem budowanych na tym obszarze kolejnych dóbr Jednego z większych rodów magnackich w Wielkopolsce. Oprócz należącej od samego początku Chynowej, znalazły się w nich także: Zębców, Dębnica, Janków Przygodzki, Topola Wielka i Mała, Wysocko Małe, Bledzianów, Szperek; a w 1685 r. przyłączony został Ostrów wraz z Krępą i Kamienicami. W XVII wieku istniał w Przygodzicach kościół i dwór (spotyka się też określenie zamek) z kaplicą. Wieś podupadła w wyniku “potopu" szwedzkiego i wojny północnej. Zniszczeniu uległ kościół, spadła i to znacznie liczba mieszkańców, w 1717 r. wynosiła 68.

W 1699 r. Rafał Leszczyński, ojciec przyszłego króla, sprzedał dobra przygodzickie Janowi Jerzemu Przebendowskiemu, podskarbiemu wielkiemu koronnemu, który był dobrym gospodarzem, m. in. ponownie lokował Ostrów jako miasto, a w dobrach przebywał kilkakrotnie przez dłuższy okres. Przyłączył do nich kolejne okoliczne wsie. Zmarł w 1729 r., pozostawił córkę Dorotę Henrykę i syna Piotra Henryka. W 1704 r. Dorota Henryka poślubiła Jana Mikołaja Radziwiłła, w ten sposób dobra przygodzickie miały trafić w ręce największego litewskiego rodu magnackiego. Zanim to nastąpiło, po śmierci Radziwiłła, Dorota Henryka powtórnie wyszła za mąż za Franciszka Bielińskiego, przyszłego marszałka wielkiego koronnego, który był równie dobrym gospodarzem jak jego teść. Dobra obejmowały miasto Ostrów i 22 wsie oraz 60 tzw. pustkowi. Administracyjnie dzieliły się na trzy klucze: przygodzicki (największy), tarchalski i krępski (lub ostrowski). Najwyższą władzę administracyjną w dobrach skupiał w swych rękach komisarz - zastępca i reprezentant właściciela majątku. Jego siedzibą był pałac w Przygodzicach, gdzie mieściła się kancelaria dóbr oraz pomieszczenia dla innych urzędników i służby folwarcznej. Nie powstała w Przygodzicach rezydencja magnacka, gdyż wszyscy dotychczasowi właściciele mieli wiele majątków, gdzie już najczęściej znajdowały się rezydencje.

Po śmierci Doroty Henryki w 1755 r. dobra przypadły jej jedynemu żyjącemu dziecku, synowi z pierwszego małżeństwa - Marcinowi Radziwiłłowi. W rękach książęcego rodu znajdowały się do II wojny światowej. U schyłku XVIII wieku, gdy właścicielem dóbr był Michał Hieronim Radziwiłł, dobra przygodzickie należały do największych na terenie powiatu kaliskiego i stanowiły w nim jedyne latyfundium magnackie. Prowadzone były wzorowo, stosowano w nich płodozmian, zagospodarowywano nieużytki, organizowano nowoczesną gospodarkę leśną i stawową oraz przemysł browarniczo-gorzelniany. 

W 1789 r. Przygodzice liczyły już 398 mieszkańców. Cały majątek przynosił ponad 63 tysiące złotych rocznie, w tym 16 tyś. zł z gospodarki rybnej.

Książę Michał Hieronim duże zasługi położył dla rozwoju gospodarstwa rybnego, uczynił je największym gospodarstwem karpiowym w Rzeczpospolitej i przodującym w ówczesnej Europie. Dobra posiadały 118 stawów i sadzawek, w tym 18 stawów głównych, a obszar użytkowanej powierzchni stawowej wynosił około 700 ha. Doświadczenia z Przygodzic przenosił do innych swoich posiadłości. Jego ambicje sięgały daleko, w 1796 r. doprowadził do małżeństwa swojego syna Antoniego Henryka ze stryjeczną siostrą króla pruskiego Fryderyka Wilhelma II, księżniczką Luizą. Z tego też powodu dobra zostały przekształcone w ordynację, przekazaną synowi Antoniemu, który został pierwszym ordynatem przygodzickim.

Książę Antoni związany z koncepcją prusko-polską po upadku I Rzeczpospolitej został mianowany w 1815 r. pierwszym i jedynym namiestnikiem Wielkiego Księstwa Poznańskiego. W Przygodzicach przebywał, gdy udawał się na polowania do lasów rozciągających się za Baryczą. Ponieważ w pomieszczeniach administracji ordynacji było zbyt “ciasno", podjął decyzję o budowie w pięknej okolicy obok Szperka (dziś Antonin) pałacu myśliwskiego. Pałac z czasem zmienił się w rezydencję rodową a Przygodzice pozostały nadal tylko siedzibą majątku.

 

 W 1841 r., gdy właścicielami byli synowie Antoniego: Wilhelm i Bogusław, ordynacja uzyskała status hrabstwa. W pierwszej połowie XIX wieku przeprowadzone zostało w dobrach uwłaszczenie chłopów, odłączony został również Ostrów, który przestał być miastem prywatnym i uzyskał samodzielność.

W latach czterdziestych wieś miała 641 mieszkańców mieszkających w 57 domach. W 1857 r. wybudowano drogę z Ostrowa do Antonina, a w 1875 oddano do użytku linię kolejową z Poznania do Kluczborka, przechodzącą przez Przygodzice. U schyłku wieku wieś liczyła 707 mieszkańców, w tym ponad 260 stanowiła administracja majątku, wszystkich zamieszkanych domów było 65.

Na początku XX wieku powstały różne organizacje społeczne, m.in. Towarzystwo Śpiewacze, Kółko Rolnicze, Straż Pożarna. W czasie I wojny światowej wielu mieszkańców wsi walczyło w mundurach pruskich na różnych frontach, niektórym z nich nie dane było powrócić do domu. Z Przygodzic pochodził pierwszy poległy powstaniec wielkopolski Jan Mertka, który zginął pod Boczkowem w południe 27 grudnia 1918 r.

Syn Bogusława Radziwiłła, Ferdynand — kolejny właściciet ordynacji, przewodniczył w 1919 r. pierwszym posiedzeniom Sejmu Ustawodawczego w niepodległej Polsce. Jego syn Michał był ostatnim właścicielem dóbr. Źle nimi zarządzał, popadł w długi i w końcu nad majątkiem ustanowiono zarząd, który pozbawił go możliwości wpływania na decyzje gospodarcze.

W okresie międzywojennym mieszkańcy Przygodzie wybudowali Dom Ludowy im. Józefa Piłsudskiego i kościół pod wezwaniem Matki Boskiej Nieustającej Pomocy.

W 1935 r. Przygodzice stały się siedzibą gminy wiejskiej. Tuż przed wybuchem wojny wieś liczyła 960 mieszkańców zamieszkałych w 175 domach, z których część pracowała w Ostrowie, w związku z czym miejscowość nie przypominała już tradycyjnej wsi.

Po wybuchu wojny Niemcy objęli administrację majątku Michała Radziwiłła . W marcu 1941 r. Herman Goring zarządził, że dochody z zagrabionego majątku Michała Radziwiłła mają być przeznaczone na utworzoną w Poznaniu fundację Rzeszy dla niemieckich badań nad Wschodem. We wsi wysiedlano Polaków z lepszych domów, zamknięto kościół i szkołę polską. Do obozów koncentracyjnych Niemcy wysłali księdza i kierownika szkoły, skąd już nie wrócili. Michał Radziwiłł wojnę spędził w Niemczech, do Polski nie powrócił, zmarł w Berlinie w 1955 r.

Po wojnie przeprowadzono reformę rolną, która objęła wszystkie folwarki. W Przygodzicach wyodrębniono z majątku poradziwiłłowskiego gospodarstwo, które stało się bazą dla powstałej jesienią 1945 r. Szkoły Rolniczej, część majątku przejęły również: PGR, Gospodarstwo Rybackie oraz Zarząd Gorzelni.

Pierwsza szkoła znajdowała się w budynku obecnego internatu, jej założycielem i kierownikiem do 1954 r. był inż. Wiktor Bogusławski.

W 1946 r. Przygodzice liczyły ponad 1000 mieszkańców.Wieś została siedzibą najpierw gminy, w 1954 r. gromady, a w 1973 r. nowopowstałej gminy. Na początku lat dziewięćdziesiątych wieś liczyła ponad 2000 mieszkańców. W ostatnim okresie założono wodociąg, sieć gazową oraz zbudowano Gminny Ośrodek Kultury.

Poznawszy historię Przygodzic, pewną dumą napawa fakt, że uczęszcza się lub pracuje w szkole w miejscowości, która ma tak bogato udokumentowaną przeszłość.

 

mgr Dorota Radziszewska

(nauczyciel historii i WOS w naszej szkole)

Więcej o Przygodzicach na stronach:

Gmina Przygodzice

Ptaki Doliny Górnej Baryczy